Βιογραφικό Σημείωμα

Γεννήθηκε το 1921 στην Αθήνα.

Τον Σεπτέμβριο του 1940 κατατάχθηκε στη Σχολή Αεροπορίας. Μετά την κατάρρευση του Ελληνικού Μετώπου πήγε στη Μέση Ανατολή, όπου συνέχισε την εκπαίδευσή του και τον Ιούλιο του 1942 ονομάστηκε Αρχισμηνίας χειριστής και πήρε μέρος στις επιχειρήσεις του Αφρικανικού Μετώπου.

Κατά την μάχη της Κρήτης κατέπεσε με το αεροπλάνο του Hurricane (HW250) της 336ης Μοίρας Διώξεως στο έδαφος, αιχμαλωτίστηκε από τους Γερμανούς και μεταφέρθηκε ως αιχμάλωτος πολέμου στη Γερμανία.

Στις 25 Μαρτίου 1944, ενώ επιχειρούσε να δραπετεύσει από το γερμανικό στρατόπεδο Σταλάγκ-Λουφτ ΙΙΙ, εκτελέστηκε από τους Γερμανούς.

Συμπληρωματικά Στοιχεία :

Συμμετοχή της ΠΑ στην Εκδήλωση για την 82η Επέτειο του «Great Escape»

Την Τρίτη 24 Μαρτίου 2026, πραγματοποιήθηκε στο Royal Air Force (RAF) Club, στο Λονδίνο, εκδήλωση για την 82η Επέτειο του «Great Escape (Μεγάλη Απόδραση)», στην οποία συμμετείχε ο Επιτελάρχης του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας (ΓΕΑ), εκπροσωπώντας τον Αρχηγό ΓΕΑ.

Η εν λόγω εκδήλωση, στην οποία συμμετέχει για πρώτη φορά η Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ), τιμά τη Μεγάλη Απόδραση, μια οργανωμένη προσπάθεια από Αξιωματικούς της RAF και άλλους Συμμάχους αιχμαλώτους να δραπετεύσουν από το γερμανικό στρατόπεδο Stalag Luft III στις 24 Μαρτίου 1944.

Ανάμεσά τους ήταν ο Υποσμηναγός Σωτήριος Σκάντζικας, της 336ης Μοίρας Διώξεως, ο οποίος συνέβαλε ενεργά στην οργάνωση της απόδρασης, δείχνοντας μεγάλο θάρρος και αποφασιστικότητα, ενώ συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που, μετά την εκ νέου σύλληψή τους, εκτελέστηκαν από τις γερμανικές αρχές.

Επιχείρηση Θέτις - Στόχος . Κρήτη .

Στις 23 Ιουλίου 1943 τόσο η 335 ΜΔ όσο και η 336 είχαν σημαντικές απώλειες σε χειριστές, όταν συμμετείχαν από κοινού στην επιχείρηση Θέτις - τη σημαντικότερη αποστολή των ελληνικών μοιρών δίωξης στην μέση ανατολή.

Στόχος η προσβολή γερμανικών στόχων στην κατεχόμενη Κρήτη.
Η αποστολή είχε χαρακτήρα εκδίκησης για την ομαδική σφαγή της Κανδάνου από τους Γερμανούς. Οκτώ αεροσκάφη της 335 ΜΔ απογειώθηκαν από το αεροδρόμιο της Μάρσα Ματρούχ με χειριστές τους σμηναγούς Γ. Πάγκαλο και Ν. Βολονάκη, τους ανθυποσμηναγούς Κ. Μιχαηλίδη και Ε. Χατζηϊωάνου τους αρχισμηνίες Α. Κουντούρη και Ν. Φράγκο και τους επισμηνίες Β. Δούκα και Μ. Λάϊτμερ.
Επίσης, απογειώθηκαν εννέα αεροσκάφη της 336 ΜΔ με χειριστές τους σμηναγούς Σπ. Διαμαντόπουλο, Ιωάνν. Κατσαρό, τον υποσμηναγό Δ. Βουτσινά, τους ανθυποσμηναγούς Ελευθέριο Αθανασάκη και Σωτήρη Σκάντζικα, τους αρχισμηνίες Γ. Παπαϊωάννου, Κων. Κόκκα και Αν. Φραγκιά και τον επισμηνία Γ . Νικολόπουλο.

Κατά την απογείωση του σχηματισμού, αποκολλήθηκε η δεξαμενή καυσίμων από την αριστερή πτέρυγα του αεροπλάνου του Ελευθερίου Αθανασάκη, ο οποίος είχε την τελευταία στιγμή αντικαταστήσει τον ανθυποσμηναγό Στ. Ξύδη.
Παρά το γεγονός ότι ειδοποιήθηκε να επιστρέψει στην βάση του, ο Αθανασάκης παρέμεινε στον σχηματισμό, ενέργεια που ουσιαστικά ισοδυναμούσε με αυτοκτονία καθώς ήταν δεδομένο ότι δεν θα μπορούσε να επιστρέψει στην βάση του.

Στο βιβλίο του Πετώντας σε ξένους ουρανούς ο Ηλίας Καρταλαμάκης παραθέτει την μαρτυρία του ανθυποσμηναγού Κόκκα ο οποίος πετούσε πλάι στον Αθανασάκη.

Τον πλησιάζω και του κάνω νόημα πως του έχει φύγει η δεξαμενή, μου γνέφει πως κατάλαβε αλλά δεν πρόκειται να φύγει από τον σχηματισμό.
Και άλλο αεροπλάνο του κάνει νόημα για την δεξαμενή του, μα ο Αθανασάκης επιμένει….
Ύστερα από τρίωρη περίπου πτήση, τα ελληνικά Hurricane έπληξαν το σταθμό ραντάρ στην Ιεράπετρα καθώς και την ευρύτερη περιοχή (διάφορους στρατιωτικούς στόχους), παρά τον καταιγισμό πυκνών αντιαεροπορικών πυρών. Στην περιοχή Αγίου Νικολάου, ο ανθυποσμηναγός Ελευθέριος Αθανασάκης ανέφερε ότι είχε πρόβλημα επάρκειας καυσίμων και προέβη σε αναγκαστική προσγείωση. Διαβάζουμε και πάλι στο βιβλίο του Ηλία Καρταμαλάκη τη μαρτυρία του ανθυποσμηναγού Κόκκα.
Χτυπάμε καταυλισμούς, αυτοκίνητα, πυροβολεία, και κάθε στρατιωτικό στόχο που βρίσκεται μπροστά μας. Παντού όμως μας δίνουν και απάντηση τα εχθρικά αντιαεροπορικά. Περνάμε μέσα από μια ανοιχτή χαράδρα και βρισκόμαστε στην πεδιάδα του Αη–Νικόλα. Εκεί ακούω τον Αθανασάκη να φωνάζει ότι προσγειώνεται αναγκαστικά.
Στο σημείο όμως που προσγειώθηκε βρισκόταν μια Γερμανική περίπολος η οποία τον κατεδίωξε. Ο Αθανασάκης αμύνθηκε με το περίστροφό του, προσπαθώντας ταυτόχρονα να διαφύγει. Παρ’ όλα αυτά, ο αγώνας είναι άνισος. Οι σφαίρες του Αθανασάκη τελειώνουν κάποια στιγμή, με αποτέλεσμα να πέσει νεκρός πάνω στην ανταλλαγή πυροβολισμών με τους διώκτες του.

Στο μεταξύ, τα ελληνικά αεροπλάνα συνέχισαν την αποστολή τους, πετώντας προς το Ηράκλειο και πλήττοντας Γερμανικό στρατόπεδο. Δυστυχώς, το αεροπλάνο του Σωτήρη Σκάντζικα κτυπήθηκε από τα Γερμανικά αντιαεροπορικά πυρά και καταρρίφθηκε.

Ακριβώς δεξιά μου πετάει ο συμμαθητής μου ο Σκάντζικας και μου κάνει νόημα με τον αντίχειρα ότι χτυπήθηκε. Το αεροπλάνο του είναι σκεπασμένο με λάδια που φανερώνει τι πρόκειται να συμβεί στον συνάδελφό μου. Ήταν η τελευταία φορά που τον είδα….

Ο Έλληνας χειριστής πήδηξε με το αλεξίπτωτο και συνελήφθη αιχμάλωτος σχεδόν αμέσως. Οδηγήθηκε στο Γερμανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων αεροπόρων Stalag Luft No iii, όπου, μεταξύ των άλλων επρόκειτο να φυλακιστεί και ο διοικητής της 336 ΜΔ σμηναγός Σπ. Διαμαντόπουλος.

Στις 25 Μαρτίου του 1944 οργανώθηκε από το στρατόπεδο αυτό μια μεγάλη απόδραση στην οποία συμμετείχε και ο Σκάντζικας.
Ωστόσο οι Γερμανοί φρουροί καταδίωξαν τους δραπέτες και συνέλαβαν 50 περίπου άτομα, μεταξύ αυτών και του Σκάντζικα.
Σύμφωνα με την αφήγηση του Κώστα Χατζηλάκου, που βασίστηκε στην μαρτυρία του Σπ. Διαμαντόπουλου, ο Σκάντζικας και οι άλλοι επίδοξοι δραπέτες οδηγήθηκαν σε ερημική τοποθεσία την ίδια ημέρα και εκτελέστηκαν.

Μετά το πέρας της αποστολής στην Κρήτη, η επιστροφή των συμμαχικών σχηματισμών αποδείχτηκε ιδιαίτερα δύσκολη από αντιαεροπορικά πυρά, μηχανικές βλάβες και η έλλειψη καυσίμων από διαρροές δεν επέτρεψαν την επιστροφή και των επισμηνιών Βασ. Δούκα και Μαυρικίου Λάϊτμερ, της 335 ΜΔ, οι οποίοι βρήκαν το θάνατο.
Δύο μήνες αργότερα , με τηλεγράφημα που έφτασε στην προϊσταμένη Αγγλική Πτέρυγα , ανακοινώθηκε στην 336 ΜΔ ο θάνατος του έως τότε θεωρούμενου αιχμάλωτου Έλληνα χειριστή.

Μετά λύπης σας γνωρίζουμε ότι ο ανθυποσμηναγός Σωτήρης Σκάντζικας (213) της Ε.Β.Α., ανήκων στην μονάδα σας, απολεσθείς την 23-7-1943 και αιχμαλωτισθείς, φέρεται νυν ως αποθανών, εν αιχμαλωσία. Όπως πληροφορήθηκε το υπουργείο αεροπορίας, ο ανωτέρω αξιωματικός εφονεύθη βληθείς την 25η Μαρτίου 1944, καθ’ ον χρόνον προσεπάθει να δραπετεύσει εκ του σρατοπέδου αιχμαλώτων Stalag Luft iii.

Πηγή

ΟΙ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΟΙ

ΣΩΤΗΡΗΣ  ΣΚΑΝΤΖΙΚΑΣ

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΧΡΕΟΥΣ

Κ. Χατζηλάκος

ΗΧΩ ΤΩΝ ΑΙΘΕΡΩΝ Απρίλιος 1981 αρ φύλ 168

Τι να' χε άραγε στο νου του, ό άνθυποσμηναγός  Σωτηρης Ί. Σκάντζικας, όταν άνήμερα την 25 Μαρτίου του 1944, ένοιωσε ξαφνικά να τον γαζώνουν τα πολυ­βόλα των Γερμανικών Ες - Ες; Και ποια να ήταν άραγε τα τελευταία λόγια που πρόφθασε να ψιθυρίσει, αφήνοντας την τελευταία 23χρονη πνοή του; Κανείς δεν έμαθε ποτέ κι ούτε πρόκειται να το μάθει. Το μόνο πού εγινε γνωστό είναι πώς, έντελώς ξα­φνικά κι'  άπροσδόκητα, μέσα σέ λίγα λεπτά, ίσως δευτερόλεπτα, πενήντα νεανικά κορμια συμμάχων αεροπόρων, βρέθηκαν ξαπλωμένα στό καταπράσινο λιβάδι, λίγα χιλιόμετρα έξω άπ' το στρατόπεδο «αίχμαλώτων πολέμου στήν Γερμα­νία, το STALAG  LUFT  Νο III. Κι' αυτό, ήταν ό τραγικός επίλογος της όμαδικης απόπειρας δραπετεύσεως, πού εμεινε στην Ιστορία με τον τίτλο «Ή μεγάλη άπόδραση».

Είναι σ' όλους γνωστές οι δύο κινηματογραφικές έκδόσεις της τραγικής αυτής Ιστορίας — μιας άμερικανικης καί μιας βρεττανικής — αλλά πολύ λίγοι γνωρίζουν πώς στο μνημείο που εχει άναγερθή στόν τόπο του μαρτυρίου στήν Γερμανία, άνάμεσα στα όνόματα των Βρεττανών, Αμερικανών, Γάλλων και άλλων συμμά­χων αεροπόρων, είναι χαραγμενο καί το όνομα του άνθυποσμηναγού ΣΏΤΗΡΗ Ι. ΣΚΑΝΤΖΙΚΑ.

Ό Σωτήρης Σκάντζικας κατε­τάγη στην Άεροπορία το καλο­καίρι του 1940, κι' άπετέλεσε μαζί με τους συμμαθητές του την 10η σειρά τής Σχολής Ίκάρων. Ό πατέρας του καταγόταν άπ' την Μήνα της Μάνης ιιι ό Σωτήρης αισθανόταν πολύ περήφανος για την μανιάτικη καταγωγή του. Απ’ τα παιδικά του όμως χρόνια, η οικογένεια μετώκησε στην Αθήνα, όπου συνέχισε τις σπουδές του.

Με την κήρυξη του πολέμου τον  Όκτώβριο του 1940, άκολούθησε τις μετασταθμέυσεις της Σχολής, απο το Τατόι στο Άργος, και μετά την κατάρευση του 1941, στην Κρήτη, Παιλαιστίνη, Ροδεσία και Σουδάν, απ' όπου με το πέρας της πολεμικής του εκπαίδευσεως τοποθετήθηκε στην νεο-συγκροτηθείσα 336 Μ. Διώξεως (Φεβρ. 1943).

Σάν χαρακτήρα, θα μπορούσε κανείς άδίστακτα να τον άποκαλεσει αδάμαντα. Ξεχωριζε άπ' όλους για το σεμνό και καλοκάγαθο χαρακτήρα, την έγκιαρδιότητα, την άγάπη που εδειχνε σ' όλλους, την ήρεμία άκόμα και στις πιο αντίξοες και δύσκολες καταστάσεις. Ποτέ δεν λογόφερε με κανένα και είχε μια θαυμαστή ικανότητα να έπεμβαίνει διαλλακτικά, να αμβλύνει τις όξύτητες και να ένεργεί συμβιβαστικά στους με· ταξύ μας καυγάδες, πού σαν νέοι καί ζωηροί, πάντα δημιουργούσα με, μέσα στίς δύσκολες συνθηκες.. Ολα αυτά, σε συνδυασμό με την σωματική του διάπλαση — ήταν εύσωμος, παχουλούτσικος, με κοκκινα φουσκωτά μάγουλα και πάντα χαμογελαστός — εκαναν τους συμ-μαθητές του να του κολλήσουν το παρατσούκλι «Μάνα». Τί θέλει ή Μάνα; Ό,τι πει ή Μάνα!!!

Βρεθήκαμε μαζύ από τις αρχές του Φεβρουαρίου '43 στήν 336 Μ. Διώξεως. Μαζύ μας κι' άλλοι οχτώ της 10ης Σειράς. Σύνολο δέκα σε δυναμη 22 χείριστών της Μοίρας. Στις 9/4/43 ή 336 Μ. μεταστάθμευσε άπ' την ΑLΜΑΖΑ στο SIDI ΒΑRΑΝΙ κοντά στίς αφρικανικές άκτές απέναντι απ' την Κρήτη, κι' άρχισε. έπιχείρήσεις έντατικές, προστασία νηοπομπών και έπιθετικές περιπολίες. Εκει παίρνουμε μια πρώτη γεύση άπ' τον πόλεμο τής έρήμου, κι' αποκτούμε τις πρώτες μας έμπειρίες απ' τις σκληρες συνθηκες διαβιώσεως, άλλα πάντα με ζήλο,άμιλλα και αξιοθαύμαστη καρτερία.

Ό Σωτήρης, με τον καλωσυνάτο χαρακτήρα της «Μάνας» γίνεται πόλος έλξεως και το αντίσκηνο του συγκεντρώνει όλους τους συναδέλφους, φίλους και συμμαθητές, πότε για το καθημερινό σχόλιο, πότε για κανένα «καλαμπούρι,», πάντα ,μ' αγάπη κι έγκαρδιότητα. Οταν άναζητούμε κάποιον και δεν τον βρίσκουμε στην σκηνή του, ξέρουμε πώς θα είναι, στου Σκάντζικα. Άκόμη κι ο Μοίραρχος οταν θέλει κάποιον, λέι στον άγγελιοφόρο του: «Πήγαινε πρώτα απ' την σκηνη του Σκάντζικα...». Τότε θα του κολλήσουμε και το δεύτερο παρατσούκλι της «κλώσσας». Τους μαζεύει όλους σαν την κλώσσα. Είναι ένα μικρό εντευκτήριο ή σκηνή του. Μια μικρή Λέσχη. Έκεί όταν θ' ανάβει, το κέφι θα παιχθή και ο Καραγκιόζης, πίσω από τά άσπρα σεντόνια...

Πασσάς: "Εεεερχομαι από την Μεσοποταμία, δια να εεεεπαντρέψω την θυγατέρα μου.

Χατζηαβάτης: Και με ποίον άρχοντά μου;

Πασσάς: 'Εεεεγνωρίζετε το άξιο παλληκάρι που όνομάζεται Καραγκιόζης.... τον λαμπρό αυτό νέο!!!

Έκεί μετά άπό κουραστικές και άγχώδεις ώρες θά γίνουν καί χορευτικές έπιδείξεις με απομιμήσεις της χονδρής Άλεξανδρινης χορεύτριας Σάντρας, πού με πολύ χάρη κι' επιδεξιότητα άλλα καί διαθεσή χιούμορ συνήθιζε να παριστάνει ο Σωτήρης, στο χορό της κοιλιάς!!!

Ας είναι. Ώραίες στιγμές πού τα εικοσάχροναι τότε παιδία, ασυνήθιστα ακόμη στούς κινδύνους και στήν σκληρότητα του πολέμου, προσπαθούν να κρύψουν την άπελπισία, να δώσουν διέξοδο στήν πλήξη και την ανία αλλά και να διασκεδάσουν τον φόβο άπ' τον κίνδυνο του θάνατον, πού άδιόρατος διαισθάνονται πώς τους περιμένει. Είτε ξεκάθαρα στο μυαλό τούς, εΐτε κριμμένο στα ενδόμυχα της ψυχής τους, όλοι καταλαβαίνουν πώς το παιγνίδι της ζωής καί, του θάνατου, θά παίζονταν χωρίς αύταπάτες και χωρίς πολλές έλπίδες. "Ηδη άπ' τους 22 χειριστές πού ξεκινήσαμε, έχουν χαθεί 3. "Ενας κάθε μήνα. Ζαχαράκης τον Απρίλη. Γκίζας τον Μάιο. Σπυρομήλιος τον Ιούνιο. Και να ή 23 Ιουλίου 1943.

Ή διαταγή έφθασε όπως πάντα νύχτα, σφραγισμένη και δι' ειδικού άγγελιοφόρου. Άποστολή ·στήν Κρήτη. Προσβολή -εχθρικών στόχων κ.λ.π. κ.λ.π. 100 περίπου πολεμικά άεροσκάφη θα λάβουν μέρος.. Ή 336 Μ.Δ θα συμμετάσχει σε πρώτη φάση με 12 ΗURRICAΝΕ. Απογίωση στίς 7.30. Έκτός απ' τον Διοικητή Μοίρας πού γράφει πάντα τ' όνομα του πρώτος, οι άλλοι 11 θα επιλεγούν με κλήρο. Ολοι θέλουν να λάβουν μέρος και δεν υπάρχει άλλη διέξοδος. Ολοι έχουν συνείδηση, πώς τις ώρες έκείνες, αυτό που βαρύνει πιο πολύ δεν είναι ούτε ή ζωή ούτε ό θάνατος, αλλά το χρέος, το φιλότιμο, ή άξιοπρέπεια. Κι επρεπε αυτό το συναίσθημα να μετουσιωθεί σε πράξη. Αυτό, και μόνον αυτό, μετρούσε. Στούς 12 λοιπόν καί ό Σωτήρης Σκάντζικας.

'Απ' την αποστολή αυτή δέν θα επιστρέψουν 17 αεροπλάνα. Απ ' την 336 Μ.Δ. δεν θα έπιστρέψουν ό Λευτέρης Αθανασάκης και ό Σωτήρης Σκάντζικας. Θα μαθευτη άργότερα πώς χτυπήθηκαν άπο άντιαεροπορικό και θα ,κάνουν άναγκαιστικές προσγειώσεις στά χωράφια της Κρήτης. Κι' ό μεν Αθανασάκης στήν προσπάθειά του να διαφυγει, θα γαζωθή άπό γερμανίκό πολυβόλο, ό δε Σωτήρης θα αίχμαλωτισθή και θα σταλή στήν Γερμανία, σέ στρατόπεδο αιχμαλώτων.

Ή 336 Μ,Δ. θα συνεχίσει τις επίχειρήσείς της, με  κάλυψη νηο-πομπών και επιθετικές περιπολίες και θα επαναλάβει τις προσβολές στόχων στήν Κρήτη μετά τετράμηνο. Στίς έπίχειρήσεις αυτές του Νοεμβρίου θα καταρριφθούν άλλα εξ ΗURRΙCΑΝΕ. Προς το τέλος δε του πολέμου θά πληροφορηθούμε πώς ό Μοίραρχός μας  Σ. Διαμαντόπουλος κι οί χειρισταί Ε. Καρύδης, Γ. Τζούβαλης και Γ. Μαδεμλής βρίσκονται αιχμάλωτοι στην Γερμανία και ο Κ. Ψηλόλιγνος και Γ· Σαρσώνης σκοτώθηκαν.Έτσι μέσα σε επτά μήνες χάθηκαν άπ' την Μοίρα 11 χειρισταί. Τον Δεκέμβριο θα σκοτω-θή κι' ό Σ. Χριστάκης. Δώδεκα, άπο 22 που ξεκινήσαμε. Οι άπωλειες αυτές θ' άναπληρώνονται μέ άλλους που θά φθάνουν στην Μοίρα. Τον Σ. Διαμαντόπουλο θα άντικαταστησει στήν διοίκηση της Μοίρας ό σμηναγός Κ. Μαργαρίτης. Τον Σωτήρη Σκάντζικα θα άναπληρώσει ό αδερφός του σμηναγός Σαράντης Σκάντξικας, πού σύντομα θά πάρει, μέρος κι' αυτός σ' αποστολές της Κρήτης, έκδικούμενος το χαμό του άδελφού του. Θα παρουσιαστούν κι' άλλοι όπως ό Βασ. Βούτσας, ό Άντ. Μουλόπουλος, ό Ι. Παπακώστας, ό Ί· Δημητριάδης, ό Ί. Κηπουρός, ό Ε. Σουβλερος, ό Έ. Καραμολέγκος που κανένας τους δεν ζεί σημερα.

Απ' τους αίχμαλώτους πολέμου μόνο ό Σ. Διαμαντόπουλος πού επεσε στίς 9.11.43, μετά πολλές περιπέτιες και περιπλανήσεις θα φθάσει τον Ιανουάριο του 1944 στο SΤΑLΑG LUFT Νο III οπού και θα συναντηθη με τον Σωτήρη Σκαντζΐκα. Στο στρατόπεδο αυτό, ό Σωτήρης, που σαν παλιός έχει, «πόστο» πληροφοριών, θα τον μυήσει στά μυστικά της συμμαχίκης οργάνωσης που δρά μέσα στο   στρατόπεδο, κάτω άπό την μύτη τών Γερμανών.

Οι αφηγήσεις του Σ. Διαμαντό-πουλου που άναφέρονται στην περίοδο αυτή, είναι τάσο δραματικές και συγκινητικές, που θα ήταν σημαντικό και πολύ χρήσιμο αν έβρίσκε τον χρόνο να τις δη μοσιεύσει κάποτε, όχι μόνο για χάρη των αναγνωστών της «Ήχούς των Αίθέρων» αλλά και για την Ιστορία της Άεροπορίας και του ευρύτερου άναγνωστικού κοινούΕύχομαι δέ και ελπίζω να άνταποκριθή σ' αυτή μου την έκκληση, γιατί είμαι, βέβαιος πώς θά συγκινήσει βαθύτατα όλους όταν πληροφορηθούν όλη τη ·φάση της δραματικής αυτής περίπετειας. Εγώ, μέσα στά πλαίσια του δια-διατιθέμενου χώρου και σ' οτι αφορά τον Σωτήρη Σκάντζικα, θα μεταφέρω περιληπτικά, απ’ όσα μ’ αφηγήθηκε, τα εξής ολίγα:

1.  'Ό Σωτηρης ήταν άνακατεμένος στήν ομάδα άποδράσεως κι' εργαζόταν στο άνοιγμα του τούννελ, που ξεκινούσε κάτω άπ' την θερμάστρα ενός απ' τα παραπήγματα του στρατοπέδου.

2.   Ή όλη έργασία στις λεπτομέρειές της άποτελεί μιά άξιοθαύμαστη έπιχείρηση άποδράοεως, τόσο στην συλληψη οσο και στην έκτέλεση.

3.   Ή όμάδα ήταν τόσο καλά όργανωμένη, που είχε έξασφαλίσει για τους δραπέτες της, ρουχισμο  (πολιτικά), ταυτότητες, χρήματα καί άλλα εφόδια πρώτης άνάγκης.

4.   Ό Σωτήρης είχε κληρωθή για την πρώτη όμάδα του έγχειρηματος, που είχε όρισθή γιά την νύχτα 24  προς  25 Μαρτίου  1944.

Ό Σ. Διαμαντόπουλος ήταν στήν επομένη. Έζήτησε απ' τον Σωτήρη ν' άλλάξουν σειρά μεταξύ τους, άλλα ό Σωτήρης του απάντησε με πολύ σεβασμό βέβαια, πώς σ' αυτή τήν περίπτωση δεν ισχύει ούτε ή φιλία ουτε ή ιεραρχία.

Το βράδυ της άποδράσεως, άφού άρχισε ή έξοδος άπ' το μυστικό τούννελ, του ενός μετά τον άλλο, -και άφού είχαν προχωρήσει άρκετά, σήμανε συναγερμός λόγω διελεύσεως άπ' την περιοχή βρετ-τανίκών βορβαρδιστικών. Με τον συναγερμο, εσβησαν τα φώτα και άφέθηκαν έλευθερα τα σκυλιά. Αυτά ανακάλυψαν ·στο παρακείμενο δάσος τον 81ο την ώρα πού έβγαινε. Έκεί κοντά συνελήφθησαν και άλλοι 25 περίπου. Περί τους 54 είχαν ήδη έπιβιβασθή σε τραίνα και λεωφορεία απ' τον παρακείμενο σταθμό. Άπ' αυτούς μόνο 4 κατόρθωσαν να φθάσουν σε ασφαλές μέρος και να διαφύγουν. Πενήντα συνελήφθησαν άπο τα Ες - Ες, σέ λίγων ωρών απόσταση άπ' το στρατόπεδο, μέσα σε τραίνα και λεωφορία στήν προσπάθειά τους ν' άπομακρυνθούν το ταχύτερο. Τους συγκέντρωσαν σε διάφορα σημεία και τους έπιβίβασαν σε φορτηγά για την μεταφορά τους στό ·στρατόπεδο, όπως τους είπαν. Κατά την επιστροφή, σ' ένα ερημικό μέρος τους άποβίβασαν για να |ξεκουραστούν και να καπνίσουν κανένα τσιγάρο. Κι’ έκεί, ξαφνικά, εγινε το κακό. Πολυβόλα, στημένα εκ των προτέρων και καλυμένα σε κατάλληλες θέσεις, άρχισαν να κροταλίζουν από διάφορες διευθύνσεις, ξαπλώνοντας χάμω πενήντα λεβεντόπαιδα, πολεμιστές συμμάχους άεροπόρους, αναμεσά τους κι' ένα ευγενικό έλληνόπουλο, το Σωτήρη Σκάντζικα. Άν την στιγμή εκείνη θυμήθηκε πως ήταν ημέρα έθνικής γιορτής, ή 25η Μαρτίου, ίσως πρόφθασε να ψι- θυρίσει όπως ό Αθανάσιος Διάκος: «Για δες καιρό πού διάλεξε, ό Χάρος να με πάρει...»

Στήν 336 Μ.Δ., μόνον μετά δίμηνο την 31.5.44, έφθασε τηλε γράφημα των αγγλικών αρχών και το οποίο κοινοποιήθηκε αυθημερον με την υπ' αριθ. 157/31.5.1944 Ημερησία Διαταγή. Το τηλεγράφημα αυτό έλεγε τα εξής:

«Μετά λύπης άγγέλλεται ότι, ό ανθ/γος Σωτ. Σκάντζικας (213) της Ε.Β.Α. ανήκων εις την Μονάδα σας, απολεσθείς την 23.7.43 και αιχμαλωτισθείς, φέρεται νυν ως αποθανών εν αιχμαλωσία. Ως έπληροφορήθη το ύπουργείον Αεροπορίας ό ως άνω αξιωματικός έφονεύθη βληθείς την 25ην Μαρτίου 1944, καθ' ον χρόνον προσεπάθη να δραπετεύσει έκ του στρατοπέδου αιχμαλώτων SΤΑLΑG LUFT  III».

Θα τελειώσω, προσθέτοντας, ότι το όνομα του δεν αναγράφεται στό ηρώο πεσόντων Λακώνων Άεροπόρων που άνεγέρθηκε στην πατρίδα του. Ονόματα όμως σαν του Σωτήρη Σκάντζικα θαπρεπε κάπου ν'αναγραφούν, γιατί τιμούν την Αεροπορία μας καί θα τιμούσαν και την ιδιαιτέρα τους πατρίδα, για την οποία ό Σωτήρης αισθανόταν τόση υπερηφάνεια.

Ό Σωτήρης Σκάντζικας έκανε το χρέος του. Και το έκανε πιστά, γνωρίζοντας τον θάνατο, πριν καν γνωρίσει τη ζωή!!!

Κ. Α. Χ.

Ο Σκάντζικας θα οδηγηθεί ως αιχμάλωτος πολέμου στο περίφημο Stalag Luft III. Και το λέμε περίφημο, επειδή από αυτό το στρατόπεδο (180 περίπου χιλιόμετρα νότιο - ανατολικά του Βερολίνου – σήμερα ανήκει στην Πολωνία) έγινε η «Μεγάλη Απόδραση». Η απόδραση των αεροπόρων που περιγράφτηκε, όχι με απόλυτη πιστότητα, στην ομώνυμη ταινία.

Στην απόδραση αυτή θα πάρει μέρος και ο Σκάντζικας. Θα είναι από αυτούς που κατάφεραν να βγουν από το στρατόπεδο. Θα συλληφθεί και το χειρότερο, θα εκτελεσθεί μαζί με άλλους 49. Οι άνδρες της Gestapo τους πυροβόλησαν από πίσω προφασιζόμενοι ότι οι συλληφθέντες προσπαθούσαν να αποδράσουν. Εκτός απ’ αυτό, για να εξαφανίσουν κάθε ίχνος του εγκλήματος τους, αποτεφρώσανε τα πτώματα τους. Η λήκυθος με τη στάχτη του Σκάντζικα βρίσκεται στο στρατιωτικό κοιμητήριο του Poznan, στη Πολωνία. Η ορθή ημερομηνία του θανάτου του, όπως έχει πια σήμερα διαπιστωθεί, είναι η 30η Μαρτίου 1944.